Astronomi ile İlgilenen Türk Bilim İnsanları

Astronomi ile İlgilenen Türk Bilim İnsanları

  • 18.05.2024

Geçmişten bugüne insanlar gökyüzünde olan olayları hep merak etmiştir. Gerek yaptıkları icatlarla gerek yaşama biçimleriyle gök bilimiyle yani astronomiyle günlük hayatları arasında bir bağ kurmaya çalışmışlardır. Astronomi alanında çalışma yapan Türk bilim insanları, çok sayıda gezegen ve yıldız tespit etmiştir. Özellikle gök-doğa olayları sonucunda açığa çıkan mevsim ve iklim değişikliklerini bu gözlemleri sonucunda tahmin etmişlerdir(1).

Astronomi üzerine çalışmış Türk bilim insanları, bilime birçok katkıda bulunmuştur. İslam öncesi ve İslam sonrası dönemlerde gök bilimi üzerine çalışma yapan birçok Türk-İslam gök bilimcisi vardır. Buna ek olarak matematik ve fizik alanında çalışmalar yapan astronomlar, dünyanın ve ayın yörünge hareketlerini incelemiştir(2). Sen de astronomi ile ilgilenen Türk bilim insanlarını merak ediyorsan, detaylara gel birlikte bakalım.

Astronomi Nedir?

Dünya üzerinde gözlemlenebilir tüm gökyüzü olaylarını inceleyen bilim dalı astronomidir. Herhangi bir sınırı olmayan gök bilimi için uzun çalışmalar gerçekleştirilir. Aynı zamanda astronomiyle ilgilenen bilim insanları genellikle gök bilimine ek olarak; matematik, fizik, kimya ve coğrafya gibi alt dallarla da ilgilenir. Astronomi genel olarak dünya dışında kalan gezegen, kuyruklu yıldız, kutup ışıkları, galaksiler ve gökadalar üzerinde inceleme yapan bir bilim dalıdır (3).

Astronomi ile İlgilenen Türk Bilim İnsanları

Selçuklu döneminden itibaren Türk araştırmacılar dünya ve güneş hareketlerini, günlük saat dilimlerini tespit etmek için araştırmışlardır. Özellikle ibadet vakitlerini tespit etmek için kullanılan saatler icat etmişlerdir(1). Ardından dünya atmosferi dışına çıkmayı hedefleyen birçok çalışma yapmışlardır. Özellikle uzay araştırmaları yapan Türk bilim insanları, tarihte ilk kez yer-merkezli (jeosantrik) sistemini tespit etmişlerdir(1). Söz konusu sisteme göre, güneş dahil tüm galaksiler dünyanın merkezine doğru hareket eder(2). Uzay araştırmalarına katkı sağlayan Türk bilim insanlarından bazıları şu şekilde sıralanabilir:

Fergani

Türk astronomi tarihinden en çok ün kazanmış gök bilimcilerden olan Ebu el-Abbas Ahmed bin Muhammed bin Kesir el-Fergani, ayda tespit etmiş olduğu kraterler sebebiyle Alfraganus lakabını almıştır. Yaptığı çalışmalarla dünyanın güneşe olan uzaklığını, güneşin hareket ettiğini ve çok sayıda gök cisminin yerini tespit etmiştir. Kendi içerisinde belirli daireler çizerek hareket eden gök cisimlerini enlem ve paralellik ilişkisine göre ele almıştır. Yaklaşık 41 yıl süren astronomi çalışmalarıyla dikkat çeken Fergani, güneş tutulmasını önceden tespit edecek deneyler yapmıştır.

Ali Kuşçu

Dil bilimci, matematikçi ve astronom olan Ali bin Muhammed Kuşçu, 1403 ile 1474 yılları arasında yaşamıştır. Timur imparatoru ve gökbilimci olan Ali Kuşçu, matematik alanında çok sayıda çalışmalar yapmıştır. Ay safhalarının açıklanması üzerine dersler alan Kuşçu, bu alanda Şerh-i Tecrid adında eserler yazmıştır. Aynı zamanda tarihte ilk kez meridyen hesabını yapan Ali Kuşçu, başlangıç meridyenin Ayasofya’dan geçtiğini düşünmüştür.

Mirim Çelebi

Osmanlı döneminde yaşayan matematikçi ve astronom olan Mirim Çelebi, gök bilimi üzerine çalışmalar yapmıştır. Gök biliminde gözlem sistemlerinin gelişmesi üzerine oldukça çaba harcamıştır. Astronomi üzerine çalışmalar yapan Mirim Çelebi’nin “El-Makasit” adlı bir kitabı bulunur.

Uluğ Bey

Timur imparatorluğunun sultanı olan Mirza Muhammed Taragay bin Şah Ruh, matematik ve astronomi alanında çalışmalar yapmıştır. Matematik, din ilimi ve mantık çalışmalarıyla Uluğ Bey lakabını almıştır. Çok sayıda Rasathanede görev yaparak gök bilimine katkı sağlamıştır.

Abbas Vesim Efendi

Hekim ve aynı zamanda astronom olan Abbas Vesim Efendi, Osmanlı döneminde yaşam sürmüştür. Gök bilimi üzerine ve tıp alanında eserler vermiştir.

Uzay ve gök bilimi her dönemde insanların ilgisini çeken konulardandır. Sen de astronomiyle ilgileniyorsan ünlü Türk bilim insanlarının buluşları hakkında daha fazla bilgi edinebilir, genel kültürünü ve ufkunu genişletebilirsin.

Kaynaklar:

https://dergipark.org.tr  

https://trdergisi.com/gecmisten-bugune-turk-bilim-adamlari/  

Benzer İçerikler