Bugün biraz dersin dışına çıkalım ama aslında tam da işin özüne inelim istiyorum. Geçen gün sınıfta bir soru çözerken, bir öğrencimin kalem kağıt kullanmadan, kısa bir an durup sonucu söylemesi hem hoşuma gitti hem de düşündürdü. Matematik gerçekten sadece deftere bir şeyler yazmak değil. Aslında zihnin nasıl çalıştığıyla ilgili. O karmaşık görünen sayılar, doğru bakış açısıyla çok daha pratik hale gelebiliyor.
Bugün biraz da bunu konuşalım: Sayıları zorlaştırmak yerine nasıl daha akıcı düşünebiliriz? Zihnimizi bu süreçte nasıl daha aktif kullanabiliriz? Kalemleri bir kenara bırakıp, biraz da zihinden hesaplama pratiği yapmayı deneyelim.
İçindekiler
Zihinden Hesaplama Sayesinde Matematikle Barışanların Hikayeleri
Sınıfta her zaman söylediğim bir şey vardır: "Matematik yapamıyorum yoktur, matematiğin mantığıyla henüz doğru şekilde tanışmamış olmak vardır." Geçtiğimiz aylarda bir öğrencimle yaşadığım diyalog buna en güzel örnek. Kağıt üzerinde dört işlem yaparken eli titreyen, "Hocam sayılar üstüme üstüme geliyor" diyen o genç, aslında sayılarla değil, onları işleme biçimiyle kavgalıydı.
Bir gün ona kağıdı kalemi bıraktırıp, sayıları onluklara parçalamayı ve zihninde onları birer yapboz parçası gibi birleştirmeyi gösterdim. İlk başta "Hocam imkansız, karıştırırım" dedi ama sadece birkaç deneme yetti. Zihinden hesaplama yapmaya başladıkça, devasa görünen sayıların aslında ne kadar uysal olduğunu fark etti. Birkaç hafta sonra tahtaya kalktığında, soruyu kağıda bile bakmadan çözdüğünde sınıftaki o alkış sesini ve onun gözlerindeki o "ben başardım" parıltısını unutamam. Bu tarz teknikler sadece hız kazandırmıyor, öğrencinin matematikle arasındaki o kalın duvarı yıkıp yerine sarsılmaz bir özgüven koyuyor. Sayılarla kavga etmeyi bıraktığınızda, onların aslında en iyi dostunuz olduğunu anlıyorsunuz.
Zihinden Hesaplama Yaparken Zihnimizde Neler Oluyor?
Geçen gün derste bir soru sorduğumda, bazı öğrencilerin uzaklara daldığını gördüm. O an aslında beyninizin içinde muazzam bir elektrik fırtınası kopuyor gençler! Peki, biz kağıdı kalemi bıraktığımızda o yukarıdaki "ana işlemci" nelerle uğraşıyor, hiç düşündünüz mü?
Zihinden hesaplama yaparken aslında sadece matematik yapmıyoruz; beynimizi adeta bir spor salonuna sokuyoruz. İlk olarak, beynimizin ön lobu (prefrontal korteks) dediğimiz o meşhur bölge devreye giriyor. Burası bizim yönetim merkezimiz. Sayıları bir süreliğine "çalışma belleği" denilen geçici bir dosyada tutuyor. Siz bir yandan sayıları çarpmaya çalışırken, diğer yandan elde kalanları unutmamaya çalışıyorsunuz ya; işte o an beyniniz en üst performansta çalışıyor demektir.
Bu süreç aslında oldukça iyi bir beyin jimnastiği sayılır. Sayılarla bu şekilde çalıştıkça, beyniniz farklı çözüm yollarını daha hızlı kurmaya başlar. Bir süre sonra bunun etkisini sadece matematikte değil, dikkat gerektiren diğer alanlarda da fark edersiniz. Yani aslında o anda yaptığınız şey, zihninizi daha pratik ve hızlı düşünmeye alıştırmaktır.
Zihinden Hesaplama Tekniklerinin Hız Kazandıran Gücü
Şimdi asıl meseleye, yani sizi sınıfta veya sınavda bir adım öne çıkaracak ipuçlarına gelelim. Birçoğunuzun "Hocam bu kadar sayıyı nasıl bu kadar hızlı çarpıyorlar?" dediğini duyar gibiyim. Aslında işin sırrı dahi olmakta değil, sayıları parçalayıp yönetmekte.
Geçtiğimiz günlerde bir deneme sınavı sonrasında konuştuk; vaktin yetmemesinden şikayet ediyordunuz. Zihinden hesaplama teknikleri burada devreye giriyor. İşlemi kağıda döküp o uzun çizgileri çekene kadar, zihninizde işi bitirebilirsiniz. Mesela, bir sayıyı 5 ile mi çarpmanız gerekiyor? Sayıyı önce 10 ile çarpıp sonra ikiye bölmek, o uzun çarpma işleminden çok daha garantidir.
Hadi gelin, birkaç küçük örnekle bu hızın tadına bakalım:
- 9 ile Çarpmanın Kolaylığı: Mesela 14X9 işlemini yapacaksınız. 14’ü önce 10 ile çarpın (140), sonra bir tane 14 çıkarın (126). Saniyeler içinde sonuç elinizde!
- Sayıları Parçalayıp Yönetin: 35 + 48 işlemini yaparken alt alta yazıp elde toplamayın. 35’e önce 40 ekleyin (75), sonra kalan 8’i üzerine koyun (83).
- Sonu 5 ile Bitenlerin Karesi: Bu benim favorimdir! Örneğin 252’yi bulmak için; ilk rakam olan 2’yi bir fazlasıyla (3) çarpın (6), yanına da hemen 25 ekleyin. Sonuç: 625.
Bu teknikler size sadece zaman kazandırmaz, aynı zamanda işlem hatası yapma riskinizi de azaltır. Çünkü sayıları artık "ezberlemiyor", onları tanıyorsunuz.
Zihinden Hesaplama Yeteneğini Günlük Hayatta Nasıl Kullanabilirsiniz?
Şimdi gelelim asıl meseleye: "Hocam tamam, sınıfta yapıyoruz ama dışarıda ne işimize yarayacak bu?" diyenlere… Matematik sadece dört duvar arasında, beyaz tahtanın önünde kalmaz. Hayatın ta kendisi aslında bir hesap kitap meselesi!
Geçenlerde bir kafede otururken yan masadaki arkadaşların hesap öderken ne kadar zorlandığını gördüm. Telefonların hesap makinesi uygulamaları havada uçuşuyordu. Halbuki zihinden hesaplama alışkanlığınız olduğunda, o telefonu cebinizden çıkarma zahmetine bile girmiyorsunuz. Markete girdiğinizde sepetinizdeki ürünlerin toplamını kasaya gitmeden üç aşağı beş yukarı bilmek, o "acaba üzerimde yeterli nakit var mı?" stresini saniyeler içinde yok ediyor. Ya da bir mağazada "%30 indirim" yazısını gördüğünüzde, o ürünün size kaça geleceğini şak diye hesaplamak büyük bir konfor, kabul edin.
Sadece alışveriş de değil; bir yere yetişmeye çalışırken kalan yolunuzu ve hızınızı hesaplamaktan tutun, mutfakta bir tarifin ölçülerini iki katına çıkarmaya kadar her yerde bu zihinsel kaslarımızı kullanıyoruz. Bu yeteneği günlük hayata yaydığınızda, beyninizin daha pratik kararlar verdiğini ve özgüveninizin nasıl tavan yaptığını fark edeceksiniz.
Sayıları sadece kağıtta bırakmayın, günlük hayatın içine katmaya çalışın. O zaman her şeyin aslında ne kadar daha anlaşılır ve hatta keyifli olduğunu fark edersiniz. Kendinize iyi bakın, zihninizi canlı tutmayı ihmal etmeyin!
