Gece gökyüzüne baktığınızda parıldayan yıldızlar ile aranızda derin bir bağ olduğunu hiç hissettiniz mi? Bilim dünyasının ortaya koyduğu gerçekler, bu hissin sadece romantik bir düşünceden ibaret olmadığını kanıtlıyor. Hayatın temelini oluşturan insan vücudundaki atomlar, milyarlarca yıl önce patlayan devasa yıldızların evrene saçtığı kozmik tozların muhteşem birer yansımasıdır. Soluduğumuz oksijenden kemiklerimizdeki kalsiyuma kadar neredeyse tüm elementler, süpernova adı verilen muazzam yıldız patlamalarıyla üretilerek dünyamıza ulaştı. Kendi içinizdeki bu eşsiz kozmik mirası keşfetmek, kendinizi evrenin ayrılmaz ve çok değerli bir parçası gibi hissettirerek hayata bakış açınızı tamamen değiştirecek.
İçindekiler
İçinizde Bir Dinozorun Atomu Olabilir mi?
Kısa cevap: Büyük ihtimalle evet. Dünyadaki madde miktarı milyarlarca yıldır neredeyse tamamen sabittir; yani gezegenimize dışarıdan sürekli olarak devasa miktarlarda yeni atomlar dahil olmaz. Bu durum, doğadaki geri dönüşüm mekanizmasının kusursuz bir şekilde çalıştığı anlamına gelir. Yaklaşık 65 milyon yıl önce nesli tükenen bir Tyrannosaurus rex'in soluduğu havadaki karbon atomu ya da içtiği sudaki hidrojen, su döngüsü ve karbon döngüsü sayesinde milyonlarca yıl boyunca yeryüzünde dönüp durmuştur.
Evrendeki ve dünyadaki atomlar yok olmaz, sadece yer ve form değiştirir. Bir canlı öldüğünde, onu oluşturan temel yapı taşları toprağa, suya ve atmosfere karışır; ardından bitkiler ve besin zinciri yoluyla tekrar başka canlıların bünyesine girer. Dolayısıyla şu an kolunuzu oluşturan ya da nefes alırken ciğerlerinize çektiğiniz atomların bir kısmı, geçmişte bir dinozorun, eski bir Roma imparatorunun veya okyanusun derinliklerindeki antik bir canlının parçasıydı. Kısacası, maddesel anlamda hepimiz geçmişin kusursuz birer geri dönüşüm ürünüyüz.
Aslında %99,9999999'umuz Bomboş!
Maddeye dokunduğumuzda hissettiğimiz katılık hissi, aslında tamamen bir illüzyondan ibarettir. Kuantum fiziğinin bize gösterdiği en çarpıcı gerçeklerden biri, atomların neredeyse tamamen boşluktan oluştuğudur. Bir atomun merkezinde proton ve nötronlardan oluşan çekirdek yer alırken, elektronlar bu çekirdeğin çevresinde inanılmaz bir hızla döner. Ancak bu iki yapı arasındaki mesafe, atomun toplam boyutuna oranla devasa bir boşluk barındırır.
Geçen gün lise son sınıflarla ders işlerken bu konuyu anlatmak için onlara hepimizin bildiği büyük bir futbol sahasından örnek verdim. Eğer bir atomun çekirdeğini o sahanın tam ortasındaki bir tenis topu kadar büyütebilseydik neler olacağını tartıştık. Bu durumda en dıştaki elektronlar sahanın en uç tribünlerinde dönüyor olurdu ve aradaki her yer mutlak boşluk olarak kalırdı.
Bu mikroskobik gerçek, makro dünyada yani bizim boyutumuzda sarsıcı bir sonuç doğurur. İnsan vücudundaki atomlar içinde yer alan tüm bu boşlukları tamamen ortadan kaldırabilseydik, yani evrendeki her bir atomun çekirdeğini ve elektronlarını birbirine tamamen yapıştırabilseydik ne olurdu biliyor musunuz? Tüm insanlığın, yani dünyadaki milyarlarca insanın sahip olduğu maddesel varlık, bir kesme şekerin içine sığabilirdi. Bizi sert, hacimli ve görünür kılan şey maddeden ziyade, o boşluklar arasında ışık hızıyla hareket eden parçacıkların yarattığı elektromanyetik kuvvet alanlarıdır.
Vücudumuzun Periyodik Tablosu
Kimya derslerinden meşhur element tablosunu mutlaka hatırlarsınız. Tablonun en aktif ve en önemli küçük birer kopyası aslında şu an kendi bedenlerimizde hayat buluyor. Yetişkin bir insan vücudunu en küçük parçalarına kadar incelediğimizde, karşımıza tam anlamıyla kozmik bir kimya laboratuvarı çıkıyor. Bedenimizin yaklaşık yüzde 99'u sadece altı temel elementin bir araya gelmesiyle oluşur. Bu baskın elementler sırasıyla oksijen, karbon, hidrojen, azot, kalsiyum ve fosfor olarak hayatımızın her anında kritik roller üstlenir.
Geriye kalan o çok küçük yüzde 1'lik kısım olan potasyum, kükürt, sodyum, klor ve magnezyum gibi elementler ise az miktarda olmalarına rağmen biyolojik sistemimizin devamlılığı için hayati önem taşır. Hatta vücudumuzda eser miktarda bakır, çinko, selenyum ve çok az miktarda altın bile bulunur. İşte insan vücudundaki atomlar böylesine zengin bir çeşitlilikle bir araya gelerek, bizi sadece biyolojik bir varlık olmaktan çıkarıp yaşayan canlı birer periyodik tabloya dönüştürür.
Her Yıl Yepyeni Bir "Siz"
Aynaya her baktığımızda aynı insanı gördüğümüzü düşünsek de işin aslı biyolojik olarak çok daha farklıdır. Vücudumuzdaki hücreler ve dokular, biz farkında bile olmadan sürekli olarak kendilerini yenilemek için yoğun bir çaba harcar. Canlılığın devamı için eskiyen, yaşlanan veya hasar gören yapılar sistemli bir şekilde yıkılarak yerlerine taze olanlar getirilir. Örneğin midenizin iç yüzeyini kaplayan hücreler, asidik ortam nedeniyle sadece birkaç günde bir tamamen yenilenmek zorunda kalır. Cildiniz ise yaklaşık bir ay gibi kısa bir süre içinde eski hücrelerini dökerek tamamen yeni bir tabakaya kavuşur.
Bu duruma atomik düzeyden baktığımızda, kendimizi adeta sürekli yenilenen neşeli bir nehir gibi düşünebiliriz. Beslenme, solunum ve boşaltım gibi temel biyolojik süreçler sayesinde insan vücudundaki atomlar sürekli olarak dış dünya ile yer değiştirir. Bilim insanlarının yaptığı araştırmalara göre, her yılın sonunda insan vücudundaki atomların yaklaşık yüzde 90'ı çevreye salınır. Onların yerine ise yediğimiz besinlerden ve soluduğumuz havadan gelen yepyeni atomlar bünyemize dahil olmaya başlar. Dolayısıyla maddesel olarak baktığımızda, aslında her birimiz birkaç yılda bir tamamen yeni baştan inşa edilen kozmik birer varlığız.
