Tekerlemeler, ses benzerlikleri, tekrarlar ve hızlı söyleyişlerle oluşturulan eğlenceli söz oyunlarıdır. Çocuklar için oyun, öğrenciler için diksiyon çalışması, öğretmenler için ise sınıfta dikkat toplama etkinliği olarak kullanılabilir. Özellikle kısa süreli etkinlik arayanlar tekerlemeleri, bilmeceler ve kelime oyunlarıyla birlikte değerlendirebilir. Benzer bir söz oyunu arayanlar bilmeceler ve cevapları içeriğine de bakabilir.
Tekerleme okurken amaç yalnızca hızlı konuşmak değildir. Kelimeleri doğru boğumlamak, sesleri yutmamak ve ritmi korumak da önemlidir. Uzman anlatımında tekerlemeler, çocuğun dili fark ederek kullanmasını sağlayan kısa ve etkili alıştırmalar olarak görülür. Bu yüzden önce yavaş okumak, sonra hızlanmak daha doğru bir yöntemdir.
Bu içerikte kısa tekerlemeler, zor tekerlemeler, en zor tekerlemeler, komik tekerlemeler ve diksiyon tekerlemeleri bir arada yer alıyor. Örnekleri tek başına okuyabilir, arkadaşlarınla deneyebilir veya sınıfta küçük bir yarışmaya dönüştürebilirsin.
İçindekiler
Komik Tekerlemeler
Komik tekerlemeler, ses tekrarları kadar anlamdaki tuhaflıkla da eğlendirir. Bazıları günlük hayatta pek kullanılmayan kelimelerle kurulduğu için kulağa daha komik gelir.
- Pireli peyniri perşembe pazarı penceresinde pazarladılar.
- Hızlı Hızır hışır hışır hırka hırpaladı.
- Mini minnacık misafir, minderin üstünde mırıldanmış.
- Kıkır kıkır gülen kırık kiraz kırmızı kaseye kaçmış.
- Patatesli pide pişti, pidesiz patates pisti.
- Çıtır çerez çantada çatır çutur çatladı.
- Şaşkın şapka şemsiyeyi şarkı söyleyen sandı.
- Tak tak takatuka, takatukacı takunyayı takırdattı.
Bu tür örnekler özellikle oyun havası kurmak için kullanılabilir. Bir kişi tekerlemeyi söyler, diğerleri nerede takıldığını yakalamaya çalışır. Eğlenceli söz oyunlarını sevenler soğuk espriler içeriğini de keyifle okuyabilir.
Komik tekerlemelerde anlamın biraz tuhaf olması sorun değildir. Hatta çoğu zaman tekerlemeyi akılda kalıcı yapan şey bu tuhaflıktır. Çocuklar kendi komik tekerlemelerini yazarken aynı sesle başlayan kelimeleri seçebilir. “P”, “ş”, “ç” ve “k” sesleri bu tür oyunlarda hızlı sonuç verir.
Diksiyon Tekerlemeleri
Diksiyon tekerlemeleri, konuşurken kelimeleri daha net söylemek için kullanılır. Sunum yapacak öğrenciler, şiir okuyacak çocuklar veya sınıfta yüksek sesle konuşma çalışması yapanlar için faydalıdır. Burada amaç komik olmak değil, sesleri temiz çıkarmaktır.
- Rıza rüzgârlı rıhtımda rahat rahat resim yaptı.
- Şirin şişeci şişeleri şişe rafına sıraladı.
- Lale ile Leyla lila laleleri lalezarın içine dizdi.
- Kırmızı kravatlı kardeşim kırk kırmızı kiraz kırdı.
- Temiz Türkçe, düzgün
düşünceyle daha anlaşılır olur. - Sesimi saklamadan, sözcükleri sırayla söylemeliyim.
- Rüzgâr rıhtımdaki renkli resimleri rahatça savurdu.
- Tren rayları titredi, tünelin taşları tıkırdadı.
Diksiyon çalışması yaparken tekerlemeyi aynanın karşısında okumak yararlı olabilir. Dudakların, dilin ve çenenin hareketini görmek, hangi seslerde zorlanıldığını fark etmeyi kolaylaştırır. Özellikle “r”, “ş”, “s” ve “l” seslerinde takılan öğrenciler kısa tekrarlarla daha rahat ilerleyebilir.
Okul sunumlarından önce diksiyon tekerlemeleri kısa bir ısınma gibi düşünülebilir. Öğrenci önce derin nefes alır, sonra tekerlemeyi yavaş ve anlaşılır biçimde okur. Ses yükseltmek yerine kelimeyi temiz söylemeye çalışmak, konuşmanın daha güvenli duyulmasına yardımcı olur.
Tekerlemeleri etkili kullanmak için her gün uzun süre çalışmak gerekmez. Günde birkaç dakika, seçilen iki ya da üç tekerlemeyi önce yavaş sonra hızlı okumak yeterli olabilir. Uzman önerisiyle önemli olan sesi yutmadan, kelimeleri karıştırmadan ve nefesi doğru kullanarak söylemektir. Böylece tekerleme örnekleri hem eğlenceli bir oyuna hem de konuşmayı güçlendiren küçük bir alıştırmaya dönüşür.
Kısa Tekerlemeler
Kısa tekerlemeler, tekerleme söylemeye yeni başlayanlar için iyi bir başlangıçtır. Çok uzun olmadıkları için ezberlemesi kolaydır. Buna rağmen hızlı söylendiğinde dilin takılmasına neden olabilir.
- Dal sarkar, kartal kalkar.
- Şu köşe yaz köşesi, şu köşe kış köşesi.
- Bir berber bir berbere gel beraber bir berber dükkânı açalım demiş.
- Sarımsaklasak da mı saklasak, sarımsaklamasak da mı saklasak?
- Al bu takatukaları takatukacıya takatukalatmaya götür.
- Kırk küp, kırkının da kulpu kırık küp.
- Mini mini minder, minderin üstünde minder.
- Bu yoğurdu mayalamalı mı, mayalamamalı mı?
Kısa tekerlemeleri çalışırken önce kelimeleri bölerek okumak işe yarar. Örneğin “şu köşe / yaz köşesi” şeklinde duraklamak, söylenişi kolaylaştırır. Sonra durakları azaltarak daha akıcı söylemeye geçilebilir.
Öğretmenler kısa tekerlemeleri dersin ilk birkaç dakikasında kullanabilir. Öğrenciler sırayla aynı tekerlemeyi okur, en net söyleyen değil, en anlaşılır söyleyen öne çıkarılır. Böylece etkinlik yalnızca hız yarışına dönüşmez; çocuklar kelimeyi doğru söylemenin de önemli olduğunu fark eder.
Zor Tekerlemeler
Zor tekerlemeler, birbirine benzeyen sesleri arka arkaya getirdiği için dikkat ister. Özellikle “s, ş, r, l, k, t” gibi seslerin yoğun olduğu tekerlemelerde dil daha kolay takılır.
- Şemsi Paşa Pasajı’nda sesi büzüşesiceler.
- Bu yoğurdu sarımsaklasak da mı saklasak, sarımsaklamasak da mı saklasak?
- Bir pirinci birinci buluşta bir inci gibi birbirine bağlayalım.
- Kara kartal, kırık kanatlı kara kartalı kaldırmaya kalkar.
- Üç tunç tas has hoşaf, üç tunç tas boş hoşaf.
- Şu karşıda bir dal, dalda bir kartal; kartal kalkar, dal sarkar.
- Paşa tası ile beş has tası taşıdı.
- Çatalca’da topal çoban çatalını çalılığa çarptı.
Bu tür tekerlemelerde hızdan önce netlik önemlidir. İlk denemede yavaş söylemek, ikinci denemede ritmi korumak, üçüncü denemede hızlanmak daha iyi sonuç verir. Uzman yazar bakışıyla en verimli çalışma, yanlış yerde başa dönmek yerine zorlanılan kelime grubunu birkaç kez tekrar etmektir.
Zor bir tekerleme seçildiğinde bütün cümleyi ezberlemeye çalışmak yerine ses gruplarına odaklanmak daha kolaydır. Örneğin “kırık kanatlı kara kartal” ifadesinde “k” ve “r” sesleri art arda geldiği için dil karışabilir. Bu bölümü birkaç kez yavaş tekrar etmek, sonra cümlenin tamamına geçmek daha iyi sonuç verir.
En Zor Tekerlemeler
En zor tekerlemeler genellikle uzun, benzer sesli ve anlamı takip etmesi zor cümlelerden oluşur. Bunları tek seferde kusursuz söylemek çoğu kişi için kolay değildir. Bu yüzden bu bölümdeki örnekleri yarışma gibi düşünmek daha eğlenceli olur.
- Bir berber bir berbere bre berber, beri gel de beraber bir berber dükkânı açalım demiş.
- Şu yoğurdu sarımsaklasak da mı saklasak, sarımsaklamasak da mı saklasak, sarımsaklasak mı saklamasak mı?
- Tek tek tekerlek tekerler, tekerlekler tek tek takırdar.
- Kırk kırık küp, kırkının da kulpu kırık kara küp.
- Sizin damda var beş boz başlı beş boz ördek, bizim damda var beş boz başlı beş boz ördek.
- Keşkekçinin keşkeklenmiş keşkek kepçesi keşkek kazanında kaybolmuş.
- Çekoslavakyalılaştıramadıklarımızdan mısınız?
- Bu tarlaya bir şinik kekere mekere ekmişler.
En zor tekerlemelerde nefesi doğru kullanmak gerekir. Çok hızlı başlamak çoğu zaman cümlenin ortasında takılmaya yol açar. Önce cümleyi ikiye bölmek, sonra tamamını tek nefeste denemek daha doğru olur.
Bu bölümdeki örnekler yarışma yapılacaksa süre tutulabilir; ancak hata yapan kişiyi elemek yerine ikinci deneme hakkı vermek daha eğlenceli olur. Çünkü en zor tekerlemelerde amaç kusursuz söylemek kadar denedikçe geliştiğini görmektir. Bir tekerlemeyi dün söyleyemeyen öğrencinin bugün daha akıcı okuması bile güzel bir ilerlemedir.
