Türkiye, PISA 2025 sonuçlarında fen bilimleri, okuma becerileri ve matematik alanlarının tamamında puanını artırdı. Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin’in açıkladığı sonuçlara göre Türkiye, üç alanda da performansını yükselten tek OECD ülkesi oldu. Türkiye fen bilimlerinde 494, okuma becerilerinde 472, matematikte ise 462 puan aldı. Böylece fen ve okuma alanlarında OECD ortalamasının üzerine çıkarken matematikte OECD ortalamasına yakın bir sonuç elde etti.
Açıklanan sonuçlar Türkiye’nin uluslararası eğitim değerlendirmelerindeki performansını yeniden gündeme getirirken “PISA nedir?”, “PISA hangi öğrencilere uygulanır?” ve “PISA soruları neyi ölçer?” soruları da merak edilmeye başladı. PISA’yı yalnızca ülkelerin sıralandığı bir sınav olarak değerlendirmek ise yeterli değildir. Programın temel amacı, öğrencilerin okulda öğrendikleri bilgileri gerçek yaşamda karşılaştıkları durumlarda ne ölçüde kullanabildiklerini belirlemektir.
İçindekiler
PISA Nedir?
PISA, İngilizce açılımıyla Programme for International Student Assessment, Türkçede ise Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı olarak adlandırılır. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) tarafından yürütülen program, farklı ülkelerdeki yaklaşık 15 yaş grubundaki öğrencilerin bilgi ve becerilerini karşılaştırmalı olarak değerlendirir.
PISA’da öğrencilerin belirli bir ülkenin müfredatındaki bilgileri ne kadar ezberlediğine değil, sahip oldukları bilgileri nasıl kullandığına odaklanılır. Öğrenciden bir metni yorumlaması, grafik veya tablodan sonuç çıkarması, gerçek yaşam problemini matematiksel olarak ifade etmesi ya da bilimsel bir iddiayı verilen kanıtlara göre değerlendirmesi beklenebilir.
Bu nedenle PISA, LGS veya YKS gibi bireysel başarıya göre yerleştirme yapılan bir sınav değildir. Sonuçlar daha çok ülkelerin eğitim sistemlerini, öğrenci gruplarının yeterliliklerini ve zaman içerisindeki değişimleri değerlendirmek amacıyla kullanılır.
PISA Hangi Öğrencilere Uygulanır?
PISA’da öğrenciler sınıf düzeyine göre değil, yaş kriterine göre belirlenir. PISA 2025 uygulamasında değerlendirmeye katılan öğrenciler sınav sırasında 15 yıl 3 ay ile 16 yıl 2 ay arasındaydı ve en az altı yıllık örgün eğitim almıştı. Öğrencinin devlet okulunda, özel okulda, akademik ya da mesleki eğitimde bulunması temel yaş kriterini değiştirmez.
PISA’ya ülkedeki bütün öğrenciler katılmaz. Önce ülkeyi temsil edecek okullar belirlenir, ardından bu okullarda yaş kriterini karşılayan öğrenciler arasından örneklem seçilir. PISA 2025’e dünya genelinde 91 ülkeden 760 binden fazla öğrenci katıldı. Bu öğrencilerin yaklaşık 33 milyon kişilik bir öğrenci grubunu temsil ettiği belirtildi.
PISA Hangi Becerileri Ölçer?
PISA’nın temel değerlendirme alanları okuma becerileri, matematik okuryazarlığı ve fen okuryazarlığıdır. Bu alanlarda yalnızca bilgi düzeyi değil, bilgiyi kullanma ve yorumlama becerisi değerlendirilir.
Okuma becerilerinde öğrencinin bir metindeki bilgiye ulaşması, ana düşünceyi belirlemesi, çıkarım yapması ve farklı kaynakların güvenilirliğini değerlendirmesi beklenebilir. Matematik okuryazarlığında günlük yaşamdan bir problemin matematiksel olarak ifade edilmesi, grafik ve tabloların yorumlanması veya verilerden sonuç çıkarılması önem taşır.
Fen okuryazarlığında ise öğrencinin bilimsel verileri değerlendirmesi, bir deneyin sonucunu yorumlaması, kanıtlarla iddialar arasında ilişki kurması ve bilimsel açıklamalardan yararlanması ölçülür. PISA bu yönüyle öğrencinin yalnızca “Ne biliyorum?” sorusuna değil, “Bildiğim bilgiyi nasıl kullanıyorum?” sorusuna da cevap arar.
PISA Soruları Nasıl Olur?
PISA soruları genellikle gerçek yaşam senaryoları üzerinden hazırlanır. Çoktan seçmeli soruların yanında öğrencinin kendi cevabını oluşturduğu açık uçlu sorular da bulunabilir. Sorularda metin, grafik, tablo, deney sonucu, harita veya günlük yaşamdan alınan çeşitli durumlar kullanılabilir.
Matematik alanında öğrenciye farklı güzergâhlar verilerek hangisinin daha kısa olduğunun bulunması veya farklı fiyatların karşılaştırılması istenebilir. Fen sorularında bir deney ya da grafik üzerinden hangi sonucun veriler tarafından desteklendiği sorulabilir. Okuma sorularında ise metindeki açık bilgiyi bulmanın yanında yazarın amacı veya bir kaynağın güvenilirliği değerlendirilebilir.
PISA 2025’te değerlendirmeler çoğu ülkede bilgisayar üzerinden gerçekleştirildi ve öğrenciler yaklaşık iki saatlik bir uygulamaya katıldı. Fen, matematik ve okuma alanlarında öğrencinin önceki performansına göre sonraki soru bloklarının zorluk seviyesinin değişebildiği uyarlanabilir test sistemi de kullanıldı.
PISA 2025 Sonuçlarında Türkiye Ne Yaptı?
PISA 2025 sonuçlarına göre Türkiye fen bilimlerinde 494, okuma becerilerinde 472 ve matematikte 462 puan aldı. OECD ortalamaları ise fen bilimlerinde 482, okumada 461 ve matematikte 463 olarak açıklandı. Buna göre Türkiye fen bilimleri ve okuma alanında OECD ortalamasının üzerinde, matematikte ise ortalamaya oldukça yakın bir performans gösterdi.
Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin, Türkiye’nin 2022-2025 döneminde fen bilimleri, okuma ve matematik alanlarının tamamında performansını anlamlı biçimde artıran tek OECD ülkesi olduğunu belirtti. Türkiye’nin 2015-2025 arasındaki uzun dönem değerlendirmesinde de üç alanda birlikte performans artışı gösteren tek OECD ülkesi olduğu açıklandı.
Sonuçları yalnızca ülke sıralaması üzerinden değerlendirmek yerine öğrencilerin hangi becerilerde ilerleme gösterdiğini incelemek daha anlamlıdır. PISA bireysel öğrencilerin başarısını ölçen bir karne değil, eğitim sisteminin genel performansına ilişkin veri sağlayan uluslararası bir değerlendirmedir.
PISA Tarzı Düşünme Becerisi Nasıl Geliştirilir?
PISA tarzı sorularda başarılı olmak için yalnızca çok sayıda soru çözmek yeterli olmayabilir. Öğrencinin okuduğunu anlaması, verilen bilgileri ilişkilendirmesi, tablo ve grafikleri yorumlaması ve bir sonuca hangi kanıtlarla ulaştığını açıklayabilmesi önemlidir.
Okuma becerisini geliştirmek için farklı türlerde metinler okuyarak ana düşünce ve yardımcı düşünceleri belirleme çalışmaları yapılabilir. Matematikte günlük yaşam problemleri üzerinde düşünmek, fen bilimlerinde ise deney, gözlem, veri ve sonuç arasındaki ilişkiyi kurmak faydalı olabilir. Bu becerileri desteklemek isteyen öğrenciler paragrafta anlam, sayısal mantık ve sözel mantık çalışmalarından yararlanabilir.
PISA, öğrencinin yalnızca sahip olduğu bilgiyi değil, bu bilgiyi yeni durumlarda nasıl kullandığını değerlendiren uluslararası bir programdır. Türkiye’nin PISA 2025 sonuçlarındaki yükselişi önemli bir gelişme olarak öne çıkarken sonuçların asıl değeri; öğrencilerin okuma, matematik, fen ve problem çözme becerileri hakkında sunduğu kapsamlı verilerde görülür.
